Jak założyć spółdzielnię socjalną?

Parafrazując Reymonta : Ja nie mam nic, ty nie masz nic, on nie ma nic? To razem właśnie mamy tyle, w sam raz tyle, żeby założyć wielką spółdzielnię socjalną. Dzisiaj parę słów o podmiotach ekonomii społecznej.

Ekonomia społeczna

W ostatnich latach coraz więcej mówi się w Polsce o ekonomii społecznej. Co to jest ekonomia społeczna? W największym skrócie, jest to działalność ukierunkowana nie na zysk udziałowców, lecz na jego reinwestycję w kapitał ludzki zaangażowany w przedsięwzięcie, lub w określony cel społeczny. Nie oznacza to jednak, że podmioty ekonomii społecznej mają być w założeniu niedochodowe i nie kierować się regułami wolnego rynku. Wręcz przeciwnie, tak jak inni uczestnicy rynku powinny dążyć do maksymalizacji swojego zysku. Celem nadrzędnym ma być jednak podniesienie dobrostanu całej zaangażowanej w przedsięwzięcie wspólnoty, poprawa jej sytuacji społecznej jako całości, a nie polepszenie sytuacji materialnej jednostki. Z takim podejściem do biznesu wiąże się przyjęcie pewnego systemu wartości. Nadrzędną wartością jest więc solidarność międzyludzka, akceptacja dla odmienności innego człowieka, tolerancja dla ludzkich niedoskonałości.
Idea spółdzielczości socjalnej
Przykładem podmiotu ekonomii społecznej może być spółdzielnia socjalna. Ta forma prawna istnieje w Polsce od 2004 roku, jednakże rozwój spółdzielni socjalnych nastąpił w ostatnich latach. Spółdzielnia socjalna jest formą spółdzielni pracy, jednakże jej członkami muszą być przynajmniej w połowie osoby zagrożone wykluczeniem społecznym. Jej celem jest powrót członków spółdzielni do uregulowanego życia społecznego i aktywności na rynku pracy. Podstawą prawną dla funkcjonowania tychże spółdzielni jest Ustawa z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych.
W skrócie: spółdzielnia socjalna jest organizacją osób zagrożonych wykluczeniem społecznym (w większości), która oprócz celów biznesowych realizuje cel nadrzędny, którym jest reintegracja społeczna i zawodowa jej członków.
Kto może założyć spółdzielnię socjalną?
Spółdzielnia socjalna musi składać się minimum z 5 osób, z których większość musi należeć do kategorii osób zagrożonych wykluczeniem społecznym. Taką osobą jest: osoba bezrobotna, zarejestrowana w urzędzie pracy; osoba niepełnosprawna, z orzeczonym stopniem niepełnosprawności; osoba uzależniona od alkoholu lub narkotyków, jednakże po zakończonym leczeniu;  bezdomna, która realizuje program wychodzenia z bezdomności; chora psychicznie; zwolniona z zakładu karnego oraz uchodźca, realizujący program integracji ze społeczeństwem.
Jak założyć spółdzielnię socjalną?
Istnieją dwie drogi do założenia spółdzielni socjalnej. Pierwsza, to założenie spółdzielni przez osoby fizyczne. Druga to przez osoby prawne, czyli np: organizacje pozarządowe lub gminne podmioty prawne typu klub integracji społecznej. W tym przypadku funkcje zarządu pełnią przedstawiciele organizacji, zaś osoby zagrożone wykluczeniem społecznym są de facto pracownikami spółdzielni pod kierownictwem zarządu.
Spójrzmy jednak na pierwszą możliwość, czyli założenie spółdzielni przez osoby fizyczne. Od czego zacząć? Tak jak w każdym biznesie, trzeba mieć pomysł oraz zasoby ludzkie. Przyszli spółdzielcy w oparciu o swoje doświadczenie zawodowe, predyspozycje określają profil działania spółdzielni. Co prawda, spółdzielnia może być wielobranżowa, tzn. każdy członek może zajmować się czymś innym, jednak lepiej dla przedsięwzięcia, gdy członków łączy wspólny cel działania, a ich praca wzajemnie się uzupełnia.

Gdy są już ludzie spełniający kryteria zagrożenia wykluczeniem i chętni do założenia spółdzielni trzeba przygotować statut spółdzielni. W dokumencie tym określa się nazwę spółdzielni, przedmiot i teren działania, jak również określa się prawa i obowiązki spółdzielców, zasady wybory władz spółdzielni oraz kwestie finansowe i budżetowe organizacji.
W statucie zapisuje się również kwotę wpisowego do spółdzielni oraz wysokość udziałów przypadającą na członka-spółdzielcę.
Statut spółdzielni uchwalany jest na zebraniu założycielskim, na którym można również dokonać wyboru władz spółdzielni (zarządu, rady nadzorczej). Po zatwierdzeniu statutu oraz wyborze władz następuje moment rejestracji spółdzielni w Krajowym Rejestrze Sądowym. Po dokonaniu tej formalności należy uzyskać numer REGON (Urząd Statystyczny), zgłosić członków-pracowników spółdzielni do ZUS, zaś w urzędzie skarbowym uzyskać NIP. Spółdzielnia powinna również określić się, czy będzie płatnikiem VAT. Po tym pozostaje jedynie założenie konta bankowego i działalność czas rozpocząć!
Sprawy finansowe w spółdzielni socjalnej
Ideą spółdzielni jest praca na wspólny rachunek i sprawiedliwy podział zysków między członków. Wypracowane pieniądze wypłacane są członkom jako wynagrodzenie za pracę. Spółdzielcy wykonują bowiem pracę na podstawie spółdzielczej umowy o pracę.
Nadwyżka budżetowa nie może być jednak wypłacona jako dywidenda członkom, musi być przeznaczona na fundusz zasobowy spółdzielni. Z funduszu zasobowego pokrywa się koszty związane z reintegracją społeczną i zawodową członków. Istnieje również fundusz udziałowy, powstały z wpisowych członków spółdzielni, który jest nienaruszalny – wypłaty z funduszy udziałowego następują jedynie w przypadku wystąpienia jednego z członków ze spółdzielni i wycofaniu swojego wkładu i wpisowego.
Jak pozyskać fundusze na założenie i działanie spółdzielni socjalnej?
Na stworzenie spółdzielni socjalnej można uzyskać dotację/dofinansowania z kilku źródeł:
z funduszy unijnych z programu Kapitał Ludzki w wysokości do 20 tys.  na członka – osobę zagrożoną wykluczeniem społecznym
z Funduszu Pracy (poprzez urząd pracy) dla osoby bezrobotnej w wysokości 2-krotnego przeciętnego wynagrodzenia
z PFRON dla osoby niepełnosprawnej w wysokości do 15-krotnego przeciętnego wynagrodzenia.
W trakcie zbierania informacji nt. spółdzielni socjalnych natknąłem się na ciekawe opracowanie  Stowarzyszenia Klon/Jawor – Jak założyć spółdzielnię socjalną?  Osoby zainteresowane tematem odsyłam do tej wyczerpującej publikacji.
Do tematu spółdzielni jeszcze na blogu wrócimy.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *